Quy trình 5E trong STEAM mầm non đang được nhiều trường học hiện đại áp dụng nhằm nâng cao khả năng tư duy, khám phá và sáng tạo cho trẻ. Để giúp phụ huynh và giáo viên hiểu rõ về quy trình 5E hiệu quả trong giáo dục, trong bài viết này Casa dei Bambini sẽ giải thích chi tiết về khái niệm cũng như cách áp dụng hiệu quả nhé!
1. Quy trình 5E trong STEAM mầm non là gì?
Hiện nay, quy trình 5E trong STEAM là mô hình học tập được ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực giáo dục. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về quy trình 5E. Theo tổng hợp của Casa Dei Bambini, quy trình này được hiểu như sau:
1.1. Khái niệm
Quy trình 5E trong STEAM mầm non là mô hình dạy học theo chu trình gồm 5 giai đoạn:
- Engage (gắn kết)
- Explore (khám phá)
- Explain (giải thích)
- Elaborate (mở rộng)
- Evaluate (đánh giá)
Các giai đoạn giúp trẻ tiếp cận kiến thức STEAM thông qua khám phá, trải nghiệm thực tế, khơi gợi hứng thú và xây dựng kiến thức mới dựa trên hiểu biết sẵn có.
1.2. Lịch sử hình thành mô hình dạy học 5E
Lịch sử hình thành mô hình dạy học 5E bắt nguồn từ nghiên cứu giáo dục khoa học vào đầu thập niên 1960, khi J. Myron Atkin và Robert Karplus đề xuất chu trình học tập gồm ba giai đoạn: thăm dò, hình thành khái niệm và áp dụng kiến thức.
Chu trình này nhấn mạnh vai trò trải nghiệm và tư duy chủ động của người học, tạo nền tảng quan trọng cho các mô hình dạy học hiện đại sau này.
Đến năm 1987, dựa trên lý thuyết kiến tạo và những nghiên cứu trước đó, tiến sĩ Rodger W. Bybee cùng các cộng sự đã phát triển và hoàn thiện mô hình 5E với năm giai đoạn rõ ràng, nhằm thúc đẩy học tập tích cực, hợp tác và khả năng tự khám phá kiến thức của người học trong giáo dục STEM và STEAM.
1.3. Mục tiêu
Mục tiêu của áp dụng mô hình 5E trong phương pháp giáo dục STEM không nhằm đào tạo trẻ trở thành nhà khoa học hay chuyên gia ngay từ đầu, mà tập trung hình thành tư duy khoa học, khả năng quan sát, suy luận và giải quyết vấn đề trong thực tiễn.
Thông qua việc học tập liên môn và chú trọng trải nghiệm, mô hình 5E giúp trẻ hiểu bản chất kiến thức thay vì học thuộc máy móc. Dù trẻ có hay không theo đuổi lĩnh vực STEM trong tương lai, quy trình này vẫn mang lại giá trị lâu dài khi nuôi dưỡng sự hứng thú học tập, tính chủ động, sáng tạo và kỹ năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày.
2. Các giai đoạn của quy trình 5E
Các giai đoạn của quy trình 5E được xây dựng theo một chuỗi học tập logic, giúp trẻ tiếp cận kiến thức từ hứng thú ban đầu đến khả năng vận dụng và tự đánh giá. Vậy quy trình 5E gồm những bước nào và mỗi giai đoạn đóng vai trò ra sao trong giáo dục STEAM mầm non?
2.1. Engage – Gợi hứng thú học tập
Đây là giai đoạn mở đầu nhằm thu hút sự chú ý và khơi gợi trí tò mò tự nhiên của trẻ đối với chủ đề học tập.
Giáo viên cung cấp câu hỏi mở, hình ảnh, video hoặc trò chơi ngắn để kích thích tư duy và cảm xúc tích cực, đồng thời khuyến khích trẻ chia sẻ suy nghĩ ban đầu mà không đặt nặng đúng – sai. Nhờ đó, trẻ hình thành tâm thế sẵn sàng học hỏi và chủ động bước vào quá trình khám phá.
Ví dụ: Trước chủ đề “Âm thanh quanh bé”, giáo viên cho trẻ nghe các âm thanh quen thuộc như tiếng chuông, tiếng gõ thìa vào cốc, tiếng lá xào xạc và hỏi: “Theo con, âm thanh này phát ra từ đâu?”. Hoạt động này kích thích sự tò mò và giúp trẻ liên hệ bài học với trải nghiệm đời sống hàng ngày, tạo cảm xúc tích cực ngay từ đầu giờ học.
2.2. Explore – Khám phá và thử nghiệm
Ở giai đoạn này, trẻ được trực tiếp thao tác, quan sát và trải nghiệm với các vật liệu quen thuộc, an toàn. Thông qua hoạt động cá nhân hoặc nhóm nhỏ, trẻ tự thử nghiệm, so sánh và đặt câu hỏi về hiện tượng xảy ra, trong khi giáo viên đóng vai trò quan sát và gợi ý nhẹ nhàng. Việc “tự làm – tự thấy” giúp trẻ phát triển kỹ năng quan sát, tư duy phản biện và khả năng học hỏi độc lập.
Ví dụ: Trong bài học về “Vật nổi – vật chìm”, trẻ được thả các đồ vật khác nhau như miếng xốp, viên sỏi, thìa nhựa, nắp chai vào chậu nước để quan sát. Trẻ tự ghi nhớ kết quả thông qua trải nghiệm trực tiếp, từ đó hình thành các câu hỏi như “Vì sao có đồ vật nổi, có đồ vật chìm?” mà chưa cần đáp án ngay.
2.3. Explain – Giải thích và kết nối kiến thức
Sau khi trải nghiệm, trẻ được tạo cơ hội trình bày những gì mình quan sát và phát hiện. Giáo viên lắng nghe, sau đó sử dụng ngôn ngữ đơn giản, hình ảnh minh họa để giải thích và chuẩn hóa kiến thức, đồng thời kết nối với các yếu tố STEAM phù hợp lứa tuổi.
Giai đoạn này giúp trẻ hiểu rõ bản chất vấn đề, ghi nhớ kiến thức lâu hơn và hình thành khái niệm một cách tự nhiên.
Ví dụ: Sau hoạt động khám phá vật nổi – vật chìm, trẻ chia sẻ kết quả quan sát của mình. Giáo viên dùng hình ảnh minh họa và lời giải thích đơn giản để giúp trẻ hiểu rằng chất liệu và trọng lượng ảnh hưởng đến việc vật nổi hay chìm, đồng thời liên hệ với các đồ vật quen thuộc trong sinh hoạt hàng ngày.
2.4. Elaborate – Mở rộng và ứng dụng
Trẻ tiếp tục vận dụng kiến thức đã học vào các hoạt động mới mang tính sáng tạo và thực tiễn hơn. Giáo viên tổ chức dự án nhỏ, trò chơi hoặc sản phẩm thủ công, lồng ghép nghệ thuật, kỹ thuật và toán học để mở rộng tư duy.
Nhờ đó, trẻ không chỉ hiểu mà còn biết cách áp dụng kiến thức, phát triển kỹ năng hợp tác, sáng tạo và giải quyết vấn đề.
Ví dụ: Ở chủ đề “Gió và chuyển động”, trẻ được hướng dẫn làm chong chóng giấy nhiều màu và mang ra sân quan sát khi có gió. Sau đó, trẻ thử thay đổi kích thước cánh chong chóng để xem ảnh hưởng đến tốc độ quay, qua đó vận dụng kiến thức đã học vào hoạt động sáng tạo và thực tế.
2.5. Evaluate – Đánh giá và phản hồi
Đánh giá trong quy trình 5E trong giáo dục mầm non không mang tính áp lực mà diễn ra xuyên suốt và nhẹ nhàng. Giáo viên quan sát quá trình, sản phẩm, thái độ học tập của trẻ kết hợp với câu hỏi gợi mở để trẻ tự nhìn nhận điều mình học được. Giai đoạn này giúp trẻ tự tin chia sẻ, cảm nhận được sự ghi nhận và hiểu rõ hành trình học tập của bản thân, qua đó duy trì hứng thú lâu dài với việc học.
3. Vì sao mô hình 5E trong giáo dục STEM phù hợp với trường mầm non
Mỗi giai đoạn trong quy trình 5E tạo điều kiện cho trẻ được khám phá, thực hành và ứng dụng kiến thức theo đúng khả năng và nhịp độ phát triển của mình. Vì vậy, hiện nay, quy trình 5E được đánh giá là khá phù hợp với trường mầm non bởi:
- Phù hợp với nhận thức và tâm lý trẻ mầm non: Quy trình 5E xây dựng dựa trên lý thuyết học tập kiến tạo, nơi trẻ xây dựng tri thức mới từ những hiểu biết và trải nghiệm sẵn có. Điều này rất phù hợp với tâm lý khám phá tự nhiên của lứa tuổi mầm non.
- Khơi gợi hứng thú và phát triển động lực học tập: Bắt đầu bằng giai đoạn Engage giúp thu hút sự chú ý, gắn kết với kinh nghiệm đời sống và khơi dậy tò mò ở trẻ, từ đó tạo động lực để trẻ tham gia vào các hoạt động tiếp theo.
- Tăng cường trải nghiệm thực hành liên môn: Mô hình 5E không chỉ dừng lại ở kiến thức khoa học mà còn kết hợp yếu tố công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học trong các hoạt động gắn kết – khám phá – ứng dụng, tạo ra môi trường học tập STEAM toàn diện cho trẻ mầm non.
- Hỗ trợ giáo viên quan sát và điều chỉnh quá trình học: Các giai đoạn của mô hình cho phép giáo viên theo dõi từng bước tiến của trẻ từ khám phá đến giải thích và áp dụng giúp điều chỉnh kịp thời phương pháp giảng dạy.
- Phát triển kỹ năng sống thiết yếu ngay từ sớm: Không chỉ dạy kiến thức khoa học, quy trình 5E còn giúp trẻ rèn luyện kỹ năng tư duy, đặt câu hỏi, làm việc nhóm và tự đánh giá kết quả học tập.
4. Giáo án theo mô hình 5E trong STEM giáo dục mầm non
Giáo án quy trình 5E là khung bài học được thiết kế theo từng giai đoạn của mô hình 5E, giúp giáo viên tổ chức các hoạt động STEAM mầm non một cách logic, dễ theo dõi và gắn kết với hoạt động khám phá khoa học của trẻ. Bạn có thể tham khảo cách xây dựng giáo án dựa theo gợi ý sau:
4.1. Xác định chủ đề phù hợp với độ tuổi
Giáo án theo mô hình 5E hiệu quả cần bắt đầu từ việc lựa chọn chủ đề gần gũi với đời sống của trẻ mầm non như nước, ánh sáng, cây cối, màu sắc hay thời tiết.
Chủ đề phù hợp giúp trẻ dễ tiếp cận nội dung, nhanh chóng liên hệ với trải nghiệm cá nhân và duy trì hứng thú học tập. Đồng thời, việc giới hạn mức độ kiến thức vừa sức sẽ tránh tình trạng bài học quá trừu tượng, gây khó hiểu hoặc quá tải cho trẻ.
4.2. Xây dựng kế hoạch dạy học theo từng bước 5E
Giáo án quy trình 5E cần được thiết kế theo đúng trình tự Engage – Explore – Explain – Elaborate – Evaluate để đảm bảo tính logic và liên kết xuyên suốt bài học.
Mỗi giai đoạn cần xác định rõ mục tiêu học tập, nội dung hoạt động và thời lượng phù hợp với khả năng tập trung của trẻ.
Việc đa dạng hóa hình thức hoạt động như quan sát, thử nghiệm, vẽ tranh, kể chuyện hay thảo luận nhóm giúp trẻ tiếp thu kiến thức tự nhiên và chủ động hơn.
4.3. Chuẩn bị vật liệu học tập an toàn, dễ tìm
Trong giáo án, vật liệu học tập đóng vai trò quan trọng trong việc tạo cơ hội trải nghiệm thực tế cho trẻ. Giáo viên nên ưu tiên sử dụng các vật liệu sẵn có hoặc tái chế như chai nhựa, giấy màu, đất nặn, bìa cứng để vừa tiết kiệm chi phí vừa thân thiện với môi trường.
Đặc biệt, mọi vật liệu cần được kiểm tra kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn tuyệt đối, phù hợp với lứa tuổi mầm non.
4.4. Tạo không gian học tập mở, khuyến khích trẻ đặt câu hỏi
Một giáo án quy trình 5E hiệu quả không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở cách tổ chức không gian học tập. Lớp học nên được thiết kế linh hoạt với các khu vực hoạt động nhóm, góc trải nghiệm và trưng bày sản phẩm của trẻ.
Giáo viên đóng vai trò người đồng hành, khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, nêu ý tưởng, chấp nhận thử sai và tự điều chỉnh, từ đó hình thành tư duy khám phá và sự tự tin trong học tập.
5. Một số câu hỏi liên quan đến quy trình 5E trong STEAM mầm non
Một số câu hỏi liên quan đến quy trình 5E trong STEAM mầm non thường được phụ huynh và giáo viên quan tâm khi bắt đầu tiếp cận và triển khai mô hình này trong thực tế giảng dạy được giải đáp như sau:
5.1. Quy trình 5E có những giai đoạn gì?
Quy trình 5E gồm 5 giai đoạn chính: Engage (gợi hứng thú), Explore (khám phá), Explain (giải thích), Elaborate (mở rộng – ứng dụng) và Evaluate (đánh giá).
5.2. Cần lưu ý những gì khi triển khai quy trình 5E tại trường mầm non?
Khi áp dụng quy trình 5E, cần lựa chọn chủ đề phù hợp độ tuổi, thiết kế hoạt động ngắn gọn, ưu tiên trải nghiệm thực hành và đảm bảo an toàn cho trẻ. Giáo viên nên đóng vai trò hướng dẫn, khuyến khích trẻ đặt câu hỏi và tôn trọng sự khác biệt trong quá trình khám phá.
Quy trình 5E trong STEAM mầm non là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển tư duy khám phá, sáng tạo và học tập chủ động ngay từ những năm đầu đời. Để tìm hiểu thêm nhiều kiến thức hữu ích về giáo dục mầm non hiện đại, phụ huynh và giáo viên hãy truy cập website Casa Dei Bambini ngay hôm nay nhé!
